Η μακραίωνη ιστορία του Ορχομενού, που αποτέλεσε διαχρονικά ένα από τα σπουδαιότερα οικιστικά κέντρα της κεντρικής Ελλάδας, αντικατοπτρίζεται σε μια μακρά παράδοση θρύλων και μυθολογικών διηγήσεων σχετικά με την ίδρυσή του, τα βασιλικά του γένη, τους ήρωες και τους θεούς που κατάγονταν από αυτόν ή που έδρασαν εκεί. Σε μια περιορισμένη σε έκταση περιοχή, λόγω των υδάτων της λίμνης Κωπαϊδας, συνυπάρχουν αρμονικά μνημεία και οικιστικά κατάλοιπα δημόσιου και ιδιωτικού χαρακτήρα που καλύπτουν ένα ευρύτατο φάσμα των χρόνων της αρχαιότητας. Σημαντικός οικισμός κατά τη Νεολιθική περίοδο, αλλά και μεγάλο οικιστικό και κατόπιν ανακτορικό κέντρο κατά τους χρόνους της Εποχής του Χαλκού (4η έως 2η χιλιετία π.Χ.), ο Ορχομενός διατήρησε τη σημασία και την αίγλη του και στη μετέπειτα ιστορία του, που φτάνει έως τα βυζαντινά χρόνια. Η σημαντικότερη ίσως περίοδος ακμής του βοιωτικού Ορχομενού ταυτίζεται με τους χρόνους ακμής των μυκηναϊκών ανακτόρων, τον 14ο-13ο αι. π.Χ, όταν η θέση εξελίχθηκε σε σημαντικό κέντρο, κυρίαρχο στον βόρειο βοιωτικό χώρο. Είναι η εποχή που σχεδιάζεται και υλοποιείται το μεγαλύτερο τεχνικό έργο της προϊστορίας, η αποξήρανση της λίμνης Κωπαΐδας, με την κατασκευή των αποστραγγιστικών διωρύγων και καναλιών για την διοχέτευση των υδάτων της λίμνης προς τον Ευβοϊκό κόλπο.